Tek Bir İddia Yeter mi? Cinsel Suçlarda Husumet ve İspat Sorunu
Cinsel suçlar, ceza hukukunun hem mağdur bakımından en yıkıcı sonuçlar doğuran hem de sanık bakımından en ağır sosyal ve hukuki etkiler yaratan suç tiplerindendir. Bu suçlarda korunmak istenen hukuki değer, bireyin cinsel dokunulmazlığı, vücut bütünlüğü ve cinsel özgürlüğüdür. Bu nedenle ceza yargılaması, bir yandan mağdur beyanını ciddiyetle ele almak zorunda; diğer yandan sırf iddia üzerinden mahkûmiyet kurulmasını engelleyen yüksek ispat standardını korumak zorundadır. Tam da bu noktada temel mesele ortaya çıkar: Cinsel suç yargılamalarında tek bir iddia mahkûmiyet için yeterli midir?
Ceza muhakemesinde mahkûmiyet hükmü, ihtimale, kanaate, varsayıma veya soyut değerlendirmeye değil; her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delile dayanmak zorundadır. “Şüpheden sanık yararlanır” ilkesi, yalnızca savunma makamının sıkça kullandığı klasik bir ifade değildir; masumiyet karinesinin doğal sonucu olan anayasal ve evrensel bir ceza muhakemesi güvencesidir. Cinsel suçların çoğu zaman kapalı alanlarda, tanıksız ve maddi delilden yoksun şekilde işlendiği kabul edilse dahi, bu durum ispat standardını düşürmez. Delil elde etmenin güçlüğü, mahkûmiyet için aranan kesinlik derecesini ortadan kaldırmaz.
Yargıtay’ın genel yaklaşımı da bu denge üzerine kuruludur. Cinsel suçlarda mağdur beyanı son derece önemli bir delil olarak kabul edilmekte; ancak bu beyanın hükme esas alınabilmesi için belirli ölçütlerden geçirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu ölçütler genel olarak mağdur beyanının aşamalarda istikrarlı olması, kendi içinde çelişki taşımaması, hayatın olağan akışına uygun bulunması, sanığa iftira atmasını gerektirecek ciddi bir husumetin bulunmaması ve mümkün olduğu ölçüde tıbbi bulgu, tanık beyanı, mesajlaşma, kamera kaydı veya diğer yan delillerle desteklenmesidir. Nitekim cinsel dokunulmazlığa karşı suçlara ilişkin Yargıtay uygulamasını inceleyen kaynaklarda da Dairelerin sübut değerlendirmesinde mağdurun özde çelişmeyen beyanları, iftira nedeninin bulunmaması, tıbbi bulgular ve diğer yan delilleri birlikte aradığı belirtilmektedir.
Burada mağdur beyanının değeri ile tek başına mahkûmiyet kurma meselesi birbirine karıştırılmamalıdır. Mağdur beyanı elbette delildir; hatta cinsel suçlarda çoğu zaman dosyanın merkezindeki delildir. Ancak bu beyanın delil olması, her durumda mahkûmiyet için yeterli olduğu anlamına gelmez. Beyanın mahkûmiyete esas alınabilmesi için güvenilirlik testinden geçmesi gerekir. Beyan ayrıntılı mı, olay örgüsü tutarlı mı, zaman içinde değişmiş mi, ilk anlatım ile sonraki anlatımlar arasında esaslı fark var mı, mağdurun anlatımı objektif delillerle örtüşüyor mu, sanıkla arasında önceye dayalı husumet var mı? Mahkemenin bu sorulara doyurucu cevap vermeden yalnızca “mağdur beyanına itibar edildi” diyerek hüküm kurmaması gerekir.
Husumet olgusu bu noktada özel bir öneme sahiptir. Ceza muhakemesinde husumet, mağdur beyanını kendiliğinden hükümsüz kılan otomatik bir sebep değildir. Ancak beyanın güvenilirliğini doğrudan etkileyen ciddi bir değerlendirme kriteridir. Taraflar arasında önceye dayalı ailevi, ekonomik, duygusal, ticari, miras, boşanma, velayet, iş ilişkisi veya kişisel hesaplaşma niteliğinde bir gerilim varsa, mahkeme bu hususu görmezden gelmemelidir. Çünkü cinsel suç isnadı, sonuçları itibarıyla sanık üzerinde yalnızca cezai değil, toplumsal ve mesleki anlamda da yıkıcı bir etki doğurur. Bu nedenle husumet ihtimali bulunan dosyalarda beyanın yan delillerle desteklenmesi daha da zorunlu hâle gelir.
Yargıtay uygulamasında da taraflar arasında önceye dayalı husumet bulunması hâlinde mağdur beyanının daha sıkı değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Uygulamada husumet; yalnızca açık düşmanlık, kavga veya tehdit olarak değil, taraflar arasında geçmişten gelen sürtüşme, menfaat çatışması, aile içi anlaşmazlık, ayrılık süreci veya çözülmemiş kişisel sorunlar şeklinde de ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle mahkeme, husumet iddiasını soyut biçimde geçiştiremez; tarafların geçmiş ilişkisini, olay öncesi ve sonrası davranışlarını, mesajlaşmaları, tanık anlatımlarını ve dosyanın bütününü birlikte değerlendirmek zorundadır.
Beyan delilinin en zayıf noktası, insan algısına, hafızasına, psikolojisine ve olay sonrası etkilenmelere açık olmasıdır. Bu nedenle cinsel suç yargılamalarında beyanın yalnızca varlığı değil, niteliği önemlidir. Ayrıntı içermeyen, genel ifadelerden oluşan, olayın zamanı, yeri, oluş biçimi ve failin hareketleri bakımından belirsiz kalan anlatımlar mahkûmiyet için yeterli kabul edilemez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 06.02.2020 tarihli, 2018/493 E., 2020/60 K. sayılı kararında da mağdur beyanlarının tutarsız, hayatın olağan akışına aykırı ve tanık beyanlarıyla çelişkili olduğu durumda mahkeme gerekçesinin dosya içeriğiyle uyumlu olması gerektiği vurgulanmıştır.
Cinsel suçlarda en hatalı yaklaşım, “bu suçlar zaten gizli işlenir, o hâlde mağdur ne diyorsa doğrudur” kabulüdür. Bu yaklaşım, ceza muhakemesini ispat rejiminden çıkarıp inanç rejimine dönüştürür. Elbette cinsel suç mağdurlarının beyanları özenle, hassasiyetle ve ikincil örselenmeye yol açmayacak şekilde değerlendirilmelidir. Ancak hassasiyet, ispat standardının terk edilmesi anlamına gelmez. Ceza yargılamasında mahkûmiyet, mağdurun korunması ihtiyacı ile sanığın adil yargılanma hakkı arasında kurulan meşru dengenin sonucudur.
Özellikle husumet bulunan dosyalarda mahkeme şu sorulara cevap aramalıdır: İddia ne zaman ortaya çıkmıştır? Olaydan hemen sonra mı bildirilmiştir, yoksa taraflar arasında başka bir uyuşmazlık doğduktan sonra mı ileri sürülmüştür? Mağdurun ilk beyanı ile kolluk, savcılık ve mahkeme beyanları arasında esaslı fark var mıdır? Sanığa yöneltilen eylem tıbbi bulgularla desteklenmekte midir? Olayı dolaylı da olsa doğrulayan tanık, kamera, mesaj, konum, otel kaydı, HTS veya başka objektif veri mevcut mudur? Sanığın savunmasını doğrulayan veya mağdur beyanını zayıflatan unsurlar araştırılmış mıdır? Bu sorular cevaplanmadan kurulacak mahkûmiyet, eksik inceleme ve yetersiz gerekçe sorununu beraberinde getirir.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin bazı kararlarında da cinsel taciz veya cinsel suç isnatlarında mağdur beyanının önemli olmakla birlikte tek başına yeterli görülmediği, destekleyici objektif delil bulunmadığı takdirde şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği beraat kararının hukuka uygun olduğu belirtilmiştir. Örneğin erişilebilir karar özetlerinde Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2021/17435 E., 2023/419 K., 06.02.2023 tarihli kararında destekleyici ve objektif deliller bulunmadıkça beraat sonucunun isabetli kabul edildiği aktarılmaktadır. Yine 2022/12247 E., 2023/2148 K., 10.04.2023 tarihli kararda husumet ve beyanın desteklenmemesi çerçevesinde beraat kararının onandığı belirtilmektedir.
Bunun karşısında şu husus da gözden kaçırılmamalıdır: Husumet savunması, her dosyada sanığı kurtaran sihirli bir formül değildir. Sanığın “aramızda husumet var” demesi tek başına yeterli değildir. Husumetin gerçekten varlığı, somut olayla bağlantısı ve mağdurun sanığa iftira atmasını makul kılacak ağırlıkta olup olmadığı ayrıca ortaya konulmalıdır. Soyut husumet iddiası, tutarlı, ayrıntılı, tıbbi ve yan delillerle desteklenen mağdur beyanını bertaraf etmez. Ancak ciddi, belgelenebilir ve olayla bağlantılı bir husumet varsa, artık mahkûmiyet için yalnızca beyana dayanılması son derece sakıncalı hâle gelir.
Cinsel suç yargılamalarında adli tıp raporları da özel önem taşır. Ancak raporların yokluğu veya bulgu içermemesi her zaman suçun oluşmadığı anlamına gelmez. Özellikle temas içermeyen cinsel taciz suçlarında veya olaydan uzun süre sonra yapılan muayenelerde tıbbi bulgu bulunmaması olağandır. Buna karşılık, iddia edilen eylemin niteliği gereği tıbbi bulgu beklenebilecek bir dosyada hiçbir bulguya rastlanmaması, mağdur beyanındaki çelişkilerle birleştiğinde sanık lehine ciddi şüphe doğurabilir. Bu nedenle raporlar, beyanı otomatik doğrulayan veya otomatik çürüten belgeler olarak değil, dosyanın bütünü içinde değerlendirilmelidir.
Aynı şekilde tanık beyanlarının niteliği de önemlidir. Cinsel suç dosyalarında tanıklar çoğu zaman olayı doğrudan görmez; mağdurun olay sonrası anlatımını, psikolojik durumunu veya taraflar arasındaki ilişkiyi aktarır. Bu tür tanık beyanları tamamen değersiz değildir; ancak doğrudan görgüye dayanmayan tanıklıkların mahkûmiyet için tek başına yeterli kabul edilmesi mümkün değildir. Mahkeme, tanığın neyi doğrudan bildiğini, neyi mağdurdan duyduğunu ve neyi yorumladığını açıkça ayırmalıdır.
Beyanlar arasındaki çelişkiler ise ayrıca incelenmelidir. Her küçük farklılık beyanı değersiz hâle getirmez. Özellikle travmatik olaylarda tali ayrıntılarda değişiklikler olabilir. Ancak eylemin zamanı, yeri, oluş şekli, failin davranışı, mağdurun tepkisi veya olay sonrası süreç gibi esaslı noktalarda çelişki varsa, bu çelişkiler giderilmeden mahkûmiyet kurulamaz. Yargıtay’ın genel yaklaşımı, “özde tutarlılık” aramakta; ancak özde çelişen, hayatın olağan akışına aykırı kalan veya objektif verilerle bağdaşmayan beyanların mahkûmiyet için yeterli olmayacağını kabul etmektedir.
Bu nedenle cinsel suçlarda doğru yargılama pratiği, ne mağdur beyanını peşinen değersiz görmek ne de sanık savunmasını baştan reddetmektir. Doğru yaklaşım, beyanın güvenilirliğini bilimsel, hukuki ve mantıksal ölçütlerle sınamaktır. Mahkeme, mağdurun anlatımını dosyadaki tüm delillerle birlikte tartışmalı; sanığın savunmasını gerçekçi biçimde değerlendirmeli; husumet iddiası varsa bunun kaynağını, yoğunluğunu ve olayla bağlantısını araştırmalı; sonunda mahkûmiyet için gereken kesinlik derecesine ulaşıp ulaşmadığını gerekçeli şekilde ortaya koymalıdır.
Sonuç itibarıyla, “tek bir iddia yeter mi?” sorusunun cevabı, cinsel suç yargılamalarında basit bir evet veya hayır değildir. Tek bir beyan, ancak kendi içinde tutarlı, aşamalarda istikrarlı, hayatın olağan akışına uygun, iftira ihtimalini zayıflatan koşullarla çevrili ve mümkün olduğunca yan delillerle desteklenmişse hükme esas alınabilir.
Buna karşılık;
- taraflar arasında ciddi husumet varsa,
- beyan çelişkiliyse,
-objektif delillerle desteklenmiyorsa ve dosyada giderilemeyen şüpheler mevcutsa,
mahkûmiyet kararı verilmesi ceza muhakemesinin temel ilkeleriyle bağdaşmaz. Cinsel suçlarda adalet, yalnızca iddiayı ciddiye almakla değil; iddiayı hukukun aradığı ispat standardı içinde titizlikle sınamakla mümkündür. Söz konusu suçun mağduru için yaşananlar ne denli yıkıcı bir etkiye sahipse, husumet olgusuyla hareket edilerek gerçeğe aykırı beyanlarda bulunulması neticesinde bireyin şüpheli veya sanık konumunda değerlendirilmesi ve hatta hakkında mahkumiyet hükmü verilmesi de aynı derecede etkiye sahiptir. Bu nedenle, bu dengenin ve delillerin her zaman detaylı şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir.
