HTS Kayıtları ile Olay Yerinde Olduğun Kesinleşir Mi?
Ceza yargılamasında teknolojik delillerin giderek daha yoğun kullanılmasıyla birlikte, HTS kayıtları ve baz istasyonu verileri birçok dosyada belirleyici unsur gibi değerlendirilmeye başlanmıştır. Özellikle ağır ceza yargılamalarında, uyuşturucu suçlarında, yağma, kasten öldürme, cinsel suçlar, örgütlü suçlar ve iştirak iddialarında “sanığın telefonu olay yerinden baz vermiştir” şeklindeki tespitler, çoğu zaman güçlü bir delil gibi dosyaya yansımaktadır. Ancak burada temel soru şudur: Bir telefonun olay yeri çevresindeki baz istasyonundan sinyal vermesi, o kişinin kesin olarak olay yerinde bulunduğunu gösterir mi?
Bu sorunun cevabı, teknik olarak da hukuken de doğrudan “hayır”dır. HTS kayıtları, kişinin tam konumunu gösteren GPS verisi değildir. Bu kayıtlar, iletişim trafiğine ilişkin tarih, saat, aranan ve arayan numara, görüşme süresi ve baz istasyonu bilgisi gibi verileri içerir. Yani HTS kaydı, telefonun belirli bir anda hangi baz istasyonundan hizmet aldığını gösterir; ancak kişinin olay yerinde bulunduğunu santimetre, metre veya kesin koordinat düzeyinde ispatlamaz. Bu nedenle HTS kaydı, “sanık olay yerindeydi” sonucunu değil, en fazla “sanığın telefonu belirli bir kapsama alanında sinyal vermiştir” sonucunu doğurur.
Bu ayrım ceza muhakemesi bakımından hayati önemdedir. Çünkü ceza yargılamasında mahkûmiyet, ihtimale değil; her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delile dayanmalıdır. Bir baz istasyonunun kapsama alanı coğrafi yapıya, istasyon yoğunluğuna, hava koşullarına, cihazın teknik durumuna, operatör altyapısına, sinyal yönlendirmesine ve ağ yoğunluğuna göre değişebilir. Aynı baz istasyonundan sinyal veren iki kişinin aynı noktada bulunduğu kesin olarak söylenemez. Hatta bazı durumlarda kişi olay yerine uzak olmasına rağmen aynı baz istasyonundan hizmet alabilir. Bu nedenle baz istasyonu verisi, kesin konum tespiti değil, teknik ihtimal verisidir.
HTS kayıtlarının elde edilmesi bakımından temel düzenleme Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135. maddesidir. Şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı kararıyla; kovuşturma aşamasında ise mahkeme kararıyla yapılabilir. Kararda yüklenen suçun türü, tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu ve tedbirin süresi gösterilmelidir. Bu düzenleme, HTS verilerinin sıradan bir bilgi toplama işlemi değil, özel hayat ve haberleşme özgürlüğüne müdahale niteliğinde bir koruma tedbiri olduğunu açıkça ortaya koyar.
CMK m.217/2 uyarınca yüklenen suç, ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebilir. Bu nedenle HTS kayıtlarının dosyada bulunması tek başına yeterli değildir; öncelikle bu verilerin hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediği incelenmelidir. Kararsız, kapsamı belirsiz, süresi gösterilmemiş veya kanuni şartlara aykırı şekilde temin edilmiş HTS verilerinin delil değeri tartışmalı hâle gelir. Ceza muhakemesinde delilin içeriği kadar, elde ediliş yöntemi de belirleyicidir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 15.11.2011 tarihli, 2011/6-140 E., 2011/222 K. sayılı kararında, günün belli bir zaman diliminde baz istasyonundan görüşme yapan tüm abonelere ait açık adres ve kimlik bilgilerini kapsayan kayıtların iletişimin tespiti niteliğinde olduğu kabul edilmiştir. Bu yaklaşım, baz verilerinin basit bir teknik döküm değil, CMK 135 rejimi içinde değerlendirilmesi gereken ciddi bir koruma tedbiri olduğunu göstermektedir.
HTS kayıtlarının ispat gücü bakımından Yargıtay’ın yerleşik çizgisi ise ihtiyatlıdır. Yargıtay uygulamasında HTS ve baz istasyonu kayıtlarının tek başına mahkûmiyet için yeterli kabul edilmediği, bu verilerin ancak başka delillerle desteklendiğinde anlam kazanacağı kabul edilmektedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 24.03.2015 tarihli, 2013/247 E., 2015/60 K. sayılı kararına ilişkin aktarımlarda, tek başına baz istasyonu sinyallerine dayanılarak mahkûmiyet hükmü kurulamayacağı açıkça belirtilmektedir.
Aynı yönde, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2019/171 E., 2020/169 K. sayılı kararına ilişkin değerlendirmelerde de HTS kayıtlarının destekleyici delil niteliğinde olduğu, yüksek mahkeme içtihatlarında bu verilere dayanılarak tek başına mahkûmiyet kararı verilemeyeceği, ancak başka delilleri desteklemek amacıyla kullanılabileceği ifade edilmektedir.
Bu yaklaşımın temel nedeni açıktır: HTS kaydı olayın kendisini göstermez. Kamera kaydı gibi eylemi görüntülemez, tanık beyanı gibi olay anlatımı içermez, adli tıp raporu gibi fiziksel bulgu sunmaz. HTS yalnızca cihazın iletişim trafiğine ve baz istasyonu bağlantısına ilişkin teknik veri sağlar. Bu nedenle HTS verisi, olay örgüsü içinde yardımcı ve destekleyici olabilir; ancak tek başına suçun işlendiğini veya sanığın fiile katıldığını ispatlamaz.
Örneğin bir cinayet dosyasında sanığın telefonunun olay saatinde olay yerine yakın bir baz istasyonundan sinyal vermesi önemlidir; fakat tek başına öldürme eylemine katıldığını göstermez. Bir uyuşturucu dosyasında sanığın diğer sanıkla aynı baz bölgesinde bulunması dikkat çekici olabilir; fakat tek başına uyuşturucu ticareti yaptığını ispatlamaz. Bir yağma dosyasında sanığın telefonu mağdurun bulunduğu bölgeden baz vermiş olabilir; fakat bu veri kamera, tanık, parmak izi, mesaj içeriği veya başka maddi delillerle desteklenmedikçe mahkûmiyet için yeterli kabul edilemez.
Daha açık söyleyelim: HTS kaydı, ceza yargılamasında “orada olabilir” ihtimalini güçlendirir; fakat “oradaydı ve suçu işledi” kesinliğini sağlamaz. Ceza muhakemesinde ise güçlü ihtimal dahi mahkûmiyet için yeterli değildir. Mahkûmiyet için şüphenin yenilmesi gerekir. HTS verisi tek başına şüpheyi yenmez; yalnızca şüphenin değerlendirilmesine katkı sağlar.
Bu noktada telefon ile kişi arasındaki ilişki de ayrıca tartışılmalıdır. HTS kaydı, çoğu zaman hattın veya cihazın baz bilgisini gösterir. Ancak hattın sanık adına kayıtlı olması, olay anında telefonu mutlaka sanığın kullandığını göstermez. Telefon başkasına verilmiş olabilir, hat başka kişi tarafından kullanılmış olabilir, cihaz araçta kalmış olabilir, aynı evdeki veya işyerindeki başka biri tarafından kullanılmış olabilir. Bu ihtimaller somut olayda araştırılmadan HTS kaydının doğrudan sanığa bağlanması, ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesiyle bağdaşmaz.
Bu nedenle HTS verileri değerlendirilirken yalnızca “hat kime ait?” sorusu değil, “olay anında bu hattı fiilen kim kullanıyordu?” sorusu da cevaplanmalıdır. Özellikle aile üyeleri arasında ortak kullanılan hatlar, şirket telefonları, başkasının adına kayıtlı hatlar veya fiilî kullanıcı ile resmi abonenin farklı olduğu durumlarda bu mesele daha da önem kazanır. Ceza yargılamasında teknik kayıt ile kişinin fiilî davranışı arasında sağlam bir bağ kurulmadan mahkûmiyet kurulamaz.
Doktrinde de HTS ve baz istasyonu verilerinin “belirti delili” niteliğinde olduğu, bu verilerin tek başına kesin ispat sağlamaktan uzak bulunduğu kabul edilmektedir. Belirti delili, doğrudan suçun işlendiğini göstermez; ancak başka delillerle birlikte değerlendirildiğinde olay hakkında anlamlı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle HTS kayıtları, delil zincirinin bir halkası olabilir; fakat zincirin tamamı yerine geçemez.
HTS verilerinin sağlıklı değerlendirilebilmesi için teknik bilirkişi incelemesi büyük önem taşır. Çünkü baz istasyonu verileri salt liste hâlinde mahkemeye sunulduğunda, çoğu zaman hâkim veya savcı tarafından teknik bağlamından koparılarak yorumlanabilir. Oysa baz istasyonunun kapsama alanı, sinyal yönü, olay yerine uzaklığı, cihazın hareket güzergâhı, aynı saat diliminde yapılan diğer bağlantılar, çevredeki alternatif baz istasyonları ve bölgenin coğrafi yapısı değerlendirilmeden sağlıklı sonuç çıkarılamaz. Bu nedenle HTS verilerinin uzman bilirkişi tarafından teknik analizden geçirilmesi gerekir.
Uygulamada yapılan en büyük hatalardan biri, HTS raporlarının harita üzerinde daraltılmış ve kesin konum tespiti gibi sunulmasıdır. Oysa “baz istasyonu daraltması” dahi mutlak konum bilgisi vermez. Bu yöntem yalnızca kapsama alanını daraltmaya çalışır. Özellikle şehir merkezlerinde baz istasyonlarının birbirine yakınlığı, sinyal geçişleri ve ağ yoğunluğu nedeniyle bu daraltmanın hata payı ciddi olabilir. Bu nedenle teknik analiz dahi hukuki kesinlik yerine geçmez; yalnızca verinin daha doğru yorumlanmasını sağlar.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi’nin 21.01.2016 tarihli, 2015/1663 E., 2016/271 K. sayılı kararına ilişkin aktarımlarda da HTS kayıtlarının içerik sunmaması ve tek başına kuşkuyu aşan delil niteliği taşımaması nedeniyle mahkûmiyet için yeterli görülmediği belirtilmektedir. Bu karar çizgisi, HTS’nin delil değerini tamamen reddetmemekte; ancak bu delilin mahkûmiyete tek başına esas alınamayacağını ortaya koymaktadır.
Bu değerlendirme özellikle iştirak iddialarında daha da önemlidir. Aynı baz istasyonundan sinyal vermek, kişilerin birlikte hareket ettiğini veya suça iştirak ettiğini göstermez. Müşterek faillik veya yardım etme gibi sorumluluk biçimleri, yalnızca aynı bölgede bulunma ihtimaliyle kurulamaz. Bunun için ortak suç işleme kararı, fiil üzerinde ortak hâkimiyet, suçun icrasına katkı veya yardım kastı gibi unsurların somut delillerle ortaya konulması gerekir. HTS verisi bu unsurları tek başına ispatlamaz.
Aynı şekilde HTS kayıtları, sanık lehine de değerlendirilebilir. Eğer sanığın telefonu olay saatinde olay yerinden tamamen farklı bir bölgede baz vermişse, bu durum sanığın olay yerinde bulunmadığı yönünde önemli bir savunma imkânı sağlayabilir. Ancak burada da aynı ihtiyat geçerlidir. Telefonun başka yerde baz vermesi, sanığın kesin olarak başka yerde olduğunu her zaman ispatlamaz; fakat savunmayı destekleyen ciddi bir teknik veri olarak değerlendirilmelidir. Ceza yargılamasında deliller yalnızca aleyhe değil, lehe yönleriyle de tartışılmalıdır.
Bu bağlamda mahkemenin yapması gereken şey, HTS kaydını tek başına mahkûmiyet gerekçesi yapmak değil; dosyadaki tüm delillerle birlikte değerlendirmektir. HTS verisi kamera kaydıyla, tanık anlatımıyla, olay yeri bulgularıyla, mesaj içerikleriyle, araç geçiş kayıtlarıyla, fiziki takip tutanaklarıyla veya adli raporlarla örtüşüyorsa delil zinciri içinde anlam kazanır. Ancak dosyada HTS dışında sanığı eyleme bağlayan ciddi bir delil yoksa, yalnızca baz verisi üzerinden mahkûmiyet kurulması şüpheden sanık yararlanır ilkesini ihlal eder.
Ceza muhakemesinde teknolojik delillere fazla anlam yüklenmesi, modern yargılamanın en önemli risklerinden biridir. Dijital veri teknik göründüğü için çoğu zaman tartışmasız kabul edilme eğilimindedir. Oysa teknik veri de yorum gerektirir, hata payı taşır ve bağlamından koparıldığında yanıltıcı olabilir. Bu nedenle mahkeme, HTS kaydını değerlendirirken “veri var” demekle yetinmemeli; bu verinin neyi kesin olarak gösterdiğini, neyi yalnızca ihtimal olarak ortaya koyduğunu ve hangi delillerle desteklendiğini gerekçeli şekilde tartışmalıdır.
Sonuç olarak HTS kayıtları ile olay yerinde olduğunuz kesinleşmez. Bu kayıtlar, telefonun belirli bir zaman diliminde belirli bir baz istasyonundan sinyal aldığını gösterir; ancak kişinin kesin konumunu, olay yerinde bulunduğunu veya suça katıldığını tek başına ispatlamaz. HTS kayıtları ceza yargılamasında önemli bir teknik veri olmakla birlikte, ancak hukuka uygun şekilde elde edilmişse, teknik olarak doğru yorumlanmışsa ve başka delillerle desteklenmişse anlamlı bir delil değeri kazanır.
Ceza hukukunda mahkûmiyet, “telefonu oradan baz vermiş olabilir” ihtimali üzerine değil, sanığın suçu işlediğinin her türlü şüpheden uzak şekilde ispatlanması üzerine kurulabilir. HTS verisi bu ispat sürecinde yardımcı olabilir; fakat ispatın kendisi olamaz. Hukuk, teknolojiyi reddetmez; ancak teknolojinin ürettiği ihtimali, mahkûmiyet kesinliği yerine koymaz.
