Boşanma Davasında Kaybettiren 10 Hata: Mahkemelerin En Ağır Kusur Kabul Ettiği Davranışlar
Boşanma davalarında en sık karşılaşılan yanlış inanışlardan biri, evlilik içerisinde yapılan her hatanın mahkemeler tarafından aynı ağırlıkta değerlendirildiği düşüncesidir. Oysa Türk Medeni Kanunu ve Yargıtay uygulamaları incelendiğinde bazı davranışların evlilik birliğini temelinden sarsan ağır kusur niteliğinde kabul edildiği, bazı davranışların ise daha hafif kusur kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. Bu ayrım yalnızca boşanma kararının verilip verilmeyeceği bakımından değil, maddi ve manevi tazminat, nafaka ve hatta bazı durumlarda velayet gibi sonuçlar bakımından da büyük önem taşımaktadır.
Türk Medeni Kanunu’nun 185. maddesi eşlere sadakat, birlikte yaşama, yardımlaşma ve evlilik birliğinin mutluluğunu sağlama yükümlülüğü yüklemektedir. Boşanma davalarında mahkemeler de tarafların bu yükümlülüklere uygun davranıp davranmadığını incelemekte ve kusur değerlendirmesini buna göre yapmaktadır. Bu nedenle boşanma hukukunda kusur kavramı yalnızca ahlaki bir değerlendirme değil, doğrudan hukuki sonuçlar doğuran bir kurumdur.
Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarında en ağır kusur sayılan davranışların başında sadakat yükümlülüğünün ihlali gelmektedir. Zina, evlilik birliği içerisinde üçüncü kişilerle duygusal veya cinsel ilişki yaşanması ve eşler arasındaki güven ilişkisinin ortadan kaldırılması boşanma hukukunda en ağır kusur sebeplerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ancak günümüzde sadakat ihlali yalnızca fiziksel birliktelikle sınırlı değerlendirilmemektedir. Sosyal medya yazışmaları, gizli mesajlaşmalar, romantik içerikli görüşmeler ve eşte güven duygusunu ortadan kaldıran dijital ilişkiler de mahkemeler tarafından dikkate alınmaktadır. Yargıtay’ın birçok kararında fiziksel ilişkinin kesin olarak ispatlanamaması hâlinde dahi eşte haklı güven kaybına neden olan davranışların kusur değerlendirmesinde dikkate alınabileceği kabul edilmektedir.
Fiziksel şiddet ise boşanma davalarında tartışmasız şekilde ağır kusur olarak kabul edilen davranışlardan biridir. Eşe tokat atılması, darp edilmesi, tehdit edilmesi, korkutulması veya sistematik şekilde baskı altında tutulması yalnızca boşanma sebebi değil, aynı zamanda ceza hukuku bakımından da sonuç doğurabilecek davranışlardır. Yargıtay’ın istikrarlı uygulamasında fiziksel şiddet uygulayan eş çoğu durumda ağır kusurlu kabul edilmekte ve diğer eş lehine maddi ve manevi tazminata hükmedilmektedir. Özellikle süreklilik gösteren şiddet olaylarında evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilmektedir.
Hakaret ve aşağılayıcı davranışlar da uygulamada sanıldığından çok daha ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Eşe sürekli olarak küçük düşürücü sözler söylemek, toplum içerisinde aşağılamak, kişilik haklarına saldırıda bulunmak veya onur kırıcı ithamlarda bulunmak mahkemeler tarafından ağır kusur olarak değerlendirilebilmektedir. Özellikle süreklilik gösteren hakaretler bakımından Yargıtay, eşlerin birbirine saygı gösterme yükümlülüğünün ağır şekilde ihlal edildiğini kabul etmektedir. Bir eşin diğerine sürekli olarak değersiz olduğunu hissettirmesi, toplum önünde küçük düşürmesi veya kişilik haklarına yönelen saldırılarda bulunması evlilik birliğinin temel unsurlarından biri olan karşılıklı saygıyı ortadan kaldırmaktadır.
Boşanma dosyalarında sıkça karşılaşılan bir diğer durum ise eşe asılsız suç isnat edilmesidir. Bir eşin diğerini hiçbir delil olmaksızın aldatmakla, sadakatsizlikle veya suç işlemekle itham etmesi çoğu zaman bizzat ithamda bulunan eş aleyhine kusur olarak değerlendirilmektedir. Yargıtay uygulamalarında ispatlanamayan ağır suçlamaların evlilik birliğine zarar verdiği ve kişilik haklarını ihlal ettiği kabul edilmektedir. Özellikle eşe yönelik gerçek dışı zina isnatları çoğu zaman ciddi kusur olarak değerlendirilmektedir.
Eşi ortak konuttan uzaklaştırmak, evden kovmak veya yaşamı çekilmez hâle getirecek şekilde davranmak da ağır kusur sebepleri arasında yer almaktadır. Evlilik birliğinin temel unsurlarından biri ortak yaşamın sürdürülmesidir. Bu nedenle eşin evden ayrılmaya zorlanması veya ortak yaşam alanından dışlanması mahkemeler tarafından ciddi kusur olarak değerlendirilmektedir. Özellikle eşin uzun süre ortak konuta alınmaması veya fiilen evlilik birliğinden dışlanması durumlarında ağır kusur tespitleri yapılabilmektedir.
Ekonomik şiddet son yıllarda boşanma davalarında giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Eşin çalışmasına engel olmak, gelirine el koymak, temel ihtiyaçlarını karşılamamak, ekonomik baskı kurmak veya maddi bağımlılık yaratmaya çalışmak evlilik yükümlülüklerine açık aykırılık oluşturmaktadır. Özellikle ekonomik bağımsızlığın ortadan kaldırılmasına yönelik davranışlar Yargıtay kararlarında ağır kusur kapsamında değerlendirilmektedir. Günümüzde ekonomik şiddet yalnızca maddi bir mesele değil, kişinin özgürlüğünü ve yaşam kalitesini doğrudan etkileyen bir davranış biçimi olarak kabul edilmektedir.
Kumar alışkanlığı, alkol bağımlılığı veya uyuşturucu kullanımı nedeniyle aile düzeninin bozulması da kusur değerlendirmesinde önemli yer tutmaktadır. Burada belirleyici olan yalnızca bağımlılığın varlığı değil, bunun aile hayatına etkisidir. Sürekli borçlanmaya yol açan, aile bütçesini tüketen, eş ve çocukların huzurunu ortadan kaldıran veya evlilik birliğini sürdürülemez hâle getiren davranışlar mahkemeler tarafından evlilik birliğinin temelinden sarsılması kapsamında değerlendirilmektedir.
Eşin ailesine yönelik sistematik hakaret ve saygısızlıklar da uygulamada boşanma sebebi olarak kabul edilmektedir. Elbette her aile içi tartışma ağır kusur oluşturmaz. Ancak eşin anne ve babasına yönelik sürekli hakaret edilmesi, aile bağlarının koparılmaya çalışılması veya eşin ailesiyle görüşmesinin engellenmesi durumunda Yargıtay’ın kusur tespiti yaptığı birçok karar bulunmaktadır. Çünkü evlilik yalnızca iki kişinin değil, aynı zamanda sosyal ilişkilerin de belirli ölçüde korunmasını gerektiren bir birlikteliktir.
Bir diğer önemli husus, eşin sosyal çevresinden koparılmasıdır. Sürekli kontrol edilmek, arkadaşlarıyla görüştürülmemek, telefonlarının denetlenmesi, sosyal hayatın tamamen kısıtlanması veya baskı altında tutulması evlilik ilişkisinin sağlıklı şekilde sürdürülmesini engellemektedir. Mahkemeler bu tür davranışları da evlilik birliğini yıpratan kusurlu davranışlar arasında değerlendirmektedir. Özellikle kıskançlık gerekçesiyle yapılan aşırı denetim ve baskılar son yıllarda dava dosyalarında sıklıkla karşımıza çıkmaktadır.
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte dijital sadakatsizlik kavramı da boşanma hukukunda önem kazanmıştır. Sosyal medya üzerinden kurulan uygunsuz ilişkiler, flört içerikli yazışmalar, gizli görüşmeler ve eşte güven duygusunu ortadan kaldıran davranışlar artık mahkemeler tarafından dikkatle incelenmektedir. Yargıtay’ın son yıllardaki yaklaşımında, fiziksel bir ilişkinin varlığı kesin olarak ispatlanamasa bile evlilik birliğindeki güveni ortadan kaldıran davranışların kusur değerlendirmesinde dikkate alınabildiği görülmektedir.
Ancak boşanma davalarında amaç kusursuz insan aramak değildir. Mahkemeler evlilik süresince yaşanan her tartışmayı veya her hatayı boşanma sebebi olarak kabul etmez. Önemli olan davranışın evlilik birliği üzerindeki etkisi, sürekliliği ve taraflar arasındaki güven ilişkisini ne ölçüde zedelediğidir. Bu nedenle her dosya kendi koşulları içerisinde değerlendirilmekte ve kusur tespiti somut olayın özelliklerine göre yapılmaktadır.
Boşanma davalarında kusur değerlendirmesi yalnızca evliliğin sona erdirilip erdirilmeyeceğini belirleyen teknik bir inceleme değildir. Kusur tespiti çoğu zaman davanın ekonomik sonuçlarını da doğrudan etkilemektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesi uyarınca boşanmaya sebep olan olaylarda daha ağır kusurlu olan eşin, diğer eşe karşı maddi ve manevi tazminat ödeme yükümlülüğü doğabilmektedir. Bu nedenle mahkemeler kusur tespiti yaparken yalnızca tarafların hangi davranışları gerçekleştirdiğine değil, bu davranışların evlilik birliği üzerindeki etkisine de bakmaktadır.
Nitekim Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarında aldatma, fiziksel şiddet, sistematik hakaret, eşe yönelik aşağılayıcı davranışlar ve güven sarsıcı hareketler çoğu zaman ağır kusur olarak kabul edilmektedir. Buna karşılık sıradan aile içi tartışmalar, tek seferlik anlaşmazlıklar veya evlilik hayatının olağan akışı içerisinde meydana gelebilecek bazı uyuşmazlıklar tek başına ağır kusur olarak değerlendirilmemektedir.
Kusur oranı nafaka ve tazminat bakımından da belirleyici rol oynayabilmektedir. Özellikle boşanmaya sebep olan olaylarda ağır kusurlu bulunan eşin manevi tazminat talep etmesi çoğu durumda mümkün olmazken, daha az kusurlu veya kusursuz eş lehine önemli miktarlarda tazminata hükmedilebilmektedir. Benzer şekilde yoksulluk nafakası bakımından da kusur değerlendirmesi önem taşımaktadır. Her ne kadar tek başına nafakaya engel olmasa da ağır kusur birçok dosyada mahkemenin değerlendirmesini etkileyen önemli unsurlardan biridir.
Sonuç olarak boşanma davalarında kusur değerlendirmesi yalnızca boşanma kararını değil, tazminat, nafaka ve bazı durumlarda velayet gibi birçok hukuki sonucu doğrudan etkilemektedir. Aldatma, fiziksel şiddet, hakaret, ekonomik baskı, asılsız suçlamalar, ortak yaşamı engelleyen davranışlar ve güven sarsıcı hareketler Yargıtay uygulamasında en ağır kusur sebepleri arasında yer almaktadır. Evlilik birliğinin temelinde güven, saygı ve sadakat bulunduğundan, bu değerlere yönelik ciddi ihlaller mahkemeler tarafından çoğu zaman ağır kusur olarak değerlendirilmekte ve boşanma davalarının sonucunu belirleyen en önemli unsurlardan biri hâline gelmektedir.
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı da göstermektedir ki boşanma davalarında önemli olan tek bir olayın varlığı değil, o olayın evlilik birliği üzerindeki etkisidir. Bazen tek bir davranış ağır kusur oluşturabilecek kadar ciddi sonuçlar doğurabilirken, bazen de yıllar boyunca devam eden davranışların bütünü evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ortaya koyabilmektedir. Bu nedenle boşanma davalarında kusur değerlendirmesi yapılırken yalnızca olayların varlığına değil, tarafların evlilik süresince sergilediği genel tutum ve davranışlara da dikkat edilmesi gerekmektedir.
